Mốc phát triển: Tự chăm sóc

Tự chăm sóc

Khi con bạn lớn lên, bé sẽ biết làm nhiều việc hơn cho bản thân - từ việc tự cởi áo đến việc tự lấy một bát ngũ cốc vào buổi sáng. Trong khi quan sát con bạn trở nên tự lập có thể đem đến cảm giác vừa ngọt ngào vừa đắng cay, việc học tự chăm sóc bản thân là một phần quan trọng của quá trình phát triển cá nhân cũng như xã hội của bé.

Nó phát triển khi nào

Con bạn có thể sẽ bắt đầu làm một vài thứ cho bản thân đâu đó vào sau ngày sinh nhật đầu tiên của bé. Sự tiến bộ sẽ diễn ra nhanh và dữ dội vào khoảng lúc 18 tháng tuổi, và trong khi trẻ em vẫn còn cần nhiều sự giúp đỡ và quan tâm trong nhiều năm nữa, phần lớn các bé sẽ tự làm được một số việc cơ bản – như mặc quần áo, rửa tay, tự xúc ăn, và tự tắm - sẽ trở nên thành thạo khi đến gần hoặc sau ngày sinh nhật thứ 4 của bé.

Nó phát triển như thế nào

Cho dù con bạn không có sự tiến triển đáng kể nào trong việc tự chăm sóc cho đến tận khi 1 tuổi, bạn sẽ sớm thấy dấu hiệu sôi nổi này thôi. Vào lúc khoảng 8 tháng tuổi, con bạn sẽ bắt đầu hiểu các đồ vật có liên quan đến những cái khác như thế nào và có thể bắt đầu dùng chúng đúng công dụng – ví dụ dùng lược chải tóc bé, nói bập bẹ vào điện thoại đồ chơi và nhiều việc khác nữa. Vài tuần sau, bé sẽ bắt đầu học được cách uống nước từ cốc, và trong vài tháng bé có thể sẽ biết cách tự cầm cốc (cầm cốc một tay vào lúc khoảng 24 tháng tuổi). Lúc 11 tháng tuổi, thậm chí bé bắt đầu giơ tay hay chân bé lên để giúp bạn mỗi khi bạn mặc quần áo cho bé.

Con bạn sẽ thật sự phát triển nhận thức về bản thân mình trong vài tháng sau sinh nhật 1 tuổi của bé. Lúc 15 tháng tuổi, con bạn sẽ nhận ra mình khi soi gương – không còn chuyện bé nhoài vào gương và cố gắng sờ vào “đứa bé khác”. Và không lâu sau, giống như các bé khác, con bạn sẽ trải qua một giai đoạn kiên quyết không nói. Đó là cách khẳng định cảm giác mới mẻ của bé về sự cá tính.

Khi sự tự nhận thức trong bé lớn dần, con bạn sẽ biết tự chăm sóc mình. Trong ba năm tiếp theo, con bạn sẽ thành thạo trong các công việc sau:

·         Dùng thìa và dĩa: Một số bé có thể sẽ bắt đầu muốn dùng bộ đồ ăn sớm vào khoảng 13 tháng tuổi, và phần lớn sẽ biết kỹ năng quan trọng này khi đã 17 hoặc 18 tháng tuổi. Lúc lên 4 tuổi, con bạn có thể sẽ cầm được bộ đồ ăn giống như người lớn, và bé sẵn sàng học kiểu cách dùng dao, dĩa tại bàn ăn.

·         Tự cởi quần áo: Trong khi việc này có thể dẫn đến nhiều cuộc dượt đuổi bé trần truồng, nhưng đó là một thành tựu quan trọng, và con bạn sẽ làm được việc này đâu đó trong khoảng từ 13 đến 20 tháng tuổi.

·         Tự đánh răng: Bé có thể bắt đầu muốn làm việc này sớm là vào lúc 16 tháng tuổi, nhưng bé khó có khả năng cầm được bàn chải một cách thoải mái cho đến tận khi bé khoảng 3 đến 4 tuổi. Thậm chí đến khi đó, các nha sĩ vẫn nói rằng các bé chưa thể chải răng sạch sẽ, kỹ càng cho đến lúc lớn hơn thế nhiều. Các nha sĩ nhi khoa khuyến cáo rằng các cha mẹ nên đánh răng cho con kỹ càng vào mỗi tối cho đến khi bé đến tuổi đi học hoặc muộn hơn. Để thoả hiệp trong trường hợp con bạn quá hăng hái đòi tự đánh răng, hãy để cho bé tự làm việc đó vào buổi sáng. Hoặc để cho bé làm trước và sau đó thì bạn làm lại. (Đọc thêm về cách chăm sóc răng cho các bé hơn 1 tuổi.)

·         Rửa và lau khô tay: Kỹ năng này phát triển trong khoảng 19 đến 30 tháng tuổi và là điều bé nên biết trước khi hoặc cùng lúc với việc bé biết sử dụng toilet - bạn sẽ không muốn bé bôi vi trùng ra khắp nơi.

·         Mặc quần áo: Bé có khả năng mặc các quần áo rộng sớm nhất vào khoảng 20 tháng tuổi, nhưng sẽ phải thêm vài tháng nữa bé mới có thể mặc được T-shirt và phải sau đó 1 hoặc 2 năm nữa, bé mới có thể tự mặc được tất cả các kiểu quần áo. Lúc 27 tháng tuổi, bé có thể sẽ đi được giày.

·         Dùng toilet: Phần lớn các bé chưa sẵn sàng về mặt thể chất cho việc học dùng toilet cho đến khi bé được ít nhất 18 đến 24 tháng tuổi, và một vài bé sẽ chưa sẵn sàng cho đến tận một vài năm sau đó. Hai dấu hiệu quan trọng cho thất sự sẵn sàng bao gồm bé có khả năng tự kéo quần xuống và lôi quần lên và biết khi nào cần phải ra toilet trước khi nó ào ra. Để biết thêm, hãy xem phần Hướng dẫn dạy bé đi toilet.

·         Tự chuẩn bị bữa sáng: Các bé nếu sớm thì khi 3 tuổi có thể tự lấy một bát ngũ cốc khi thấy đói, và phần lớn các bé có thể làm việc đó lúc 4 tuổi rưỡi. Nếu con bạn muốn sự bận rộn, hãy giúp bé làm dễ dàng hơn bằng cách để các gói ngũ cốc cỡ nhỏ và sữa ở trong ngăn tủ và tủ lạnh cho bé.

Điều gì sẽ đến tiếp theo

Khi năm tháng trôi qua, con bạn sẽ ngày càng thành thạo hơn với việc tự chăm sóc bản thân. Trước khi bạn biết, bé có thể sẽ biết tự buộc dây giày và biết tắm vòi hoa sen – và chỉ là vấn đề thời gian thôi, rồi sẽ đến lúc bé biết tự giặt quần áo và nấu bữa tối, chưa kể sẽ tự lái xe đến rạp chiếu phim.

Vai trò của bạn

Như thường lệ, sự khích lệ là mấu chốt. Mỗi khi con bạn cố gắng với một kỹ năng mới, cho dù bé có thành công hay không, hãy nói với bé rằng bạn tự hào khi bé cố gắng làm điều đó và thúc giục bé làm lại lần nữa. Đừng quá sốt sắng giúp bé; điều quan trọng là bé cần có đủ thời gian để làm thuần thục những việc này theo cách của bé (nên cũng đừng bắt bé khi bé chưa muốn làm). Hãy linh hoạt - nếu học rửa tay đồng nghĩa với việc phòng tắm sẽ lộn xộn trong vài ngày, hay nếu học tự mặc quần áo có nghĩa bé sẽ mặc cả tuần hết váy đỏ và hồng cũ rích rồi lại đến quần bò màu xanh và lại quay lại, hãy cứ để như vậy không sao. Bé càng rèn luyện nhiều, bé sẽ càng làm tốt hơn.

Bạn nên chú ý, để mắt đến con bạn khi bé bắt đầu trải nghiệm với những điều bé tự làm một mình. Hãy đặt ra các giới hạn và giải thích chúng: Hãy nói cho bé biết tại sao không an toàn cho bé nếu bé tự bật lò nướng hoặc tự cắt miếng thịt. Bé có thể không hài lòng về việc đó, nhưng cuối cùng bé sẽ hiểu được ý nghĩa của việc đó.

Khi nào thì cần phải lo lắng

Trẻ em phát triển các kỹ năng rất khác nhau, vài bé biết sớm hơn các bé khác, nhưng nếu con bạn không thể hiện mong muốn tự mình làm việc gì đó khi bé đã 2 tuổi, hãy nói với bác sĩ trong lần khám tiếp theo. Nên ghi nhớ rằng các bé sinh non thường đạt mốc này và các mốc phát triển khác muộn hơn các bé cùng tuổi.