Mốc phát triển: Sự tách rời và sự độc lập

Sự tách rời và sự độc lập

Khi mới chào đời, con bạn không nhận biết được bé là một cá thể; bé nghĩ rằng hai người: bạn và bé là một và không nhận ra đôi tay và chân bé xíu huơ huơ trước mặt là của riêng bé. Theo thời gian, khi con bạn phát tiển hơn về thể chất và tâm lý, bé sẽ dần dần biết rằng bé là một cá thể nhỏ xinh riêng biệt, với cơ thể, ý nghĩ và cảm giác của riêng bé. Tất nhiên, bé cũng sẽ muốn làm mọi việc theo cách riêng của bé.

Nó phát triển khi nào

Sự nhận ra tính cá thể của con bạn sẽ phát triển kéo dài hàng năm. Lúc khoảng 6 đến 7 tháng tuổi, con bạn bắt đầu nhận ra rằng bé tách rời khỏi bạn và bạn có thể để bé một mình. Đó là lúc mà hiện tượng theo mẹ thường xảy ra, và nó kéo dài đến tận khi bé 2 tuổi.

Nhưng một khi con bạn trở nên hoà đồng và tự tin hơn với việc bạn sẽ luôn về với bé sau khi bạn để bé ở nhà trẻ hay ở lại với cô bảo mẫu, bé có thể tiến lên và rèn luyện cá tính của bé. Sau khi đã 1 tuổi, tính tự lập sẽ phát triển nở rộ đến mức sẽ gây ra một số vấn đề: Muốn làm mọi thứ theo ý mình là tâm điểm của những cơn giận dỗi thất thường.

Nó phát triển như thế nào

1 đến 6 tháng tuổi

Trước 6 tháng tuổi, con bạn hoàn toàn coi bé đồng nhất với người chăm sóc bé từ lúc lọt lòng. Trong khi luyện tập để có các kỹ năng vận động và các phản xạ cơ bản, bé thậm chí không nghĩ đến quá trình hình thành cá tính của riêng bé trong suốt vài tháng đầu. Mối quan tâm chính của bé là thoả mãn đầy đủ các nhu cầu tức thời như thức ăn, sự âu yếm và sự chú ý.

Bạn có thể bắt đầu nhận thấy dấu hiệu nảy nở của tính độc lập lần đầu tiên vào lúc bé khoảng 4 tháng tuổi, khi con bạn khám phá ra việc khóc sẽ thu hút sự chú ý của bạn. Đó là bước đầu tiên trong hành trình nhận biết rằng bé sẽ là là một cá thể độc lập và làm cách nào để có thể tác động đến người khác – chính bạn.

Một nghiên cứu nổi tiếng của Anh đã chỉ ra chính xác rằng các em bé không hề nhận biết được sự tồn tại của mình như một cá thể. Các nhà nghiên cứu để vài bé sơ sinh dưới 1 tuổi ở trước gương để xem các bé có hiểu ra hình ảnh phản chiếu chính là bé hay không. Các bé không biết. Mỗi bé đều vỗ nhẹ vào hình trong gương, hành động như thể bé đang gặp một em bé khác. Và khi các nhà nghiên cứu chấm son môi lên mũi bé và đặt bé trở lại trước gương, bé vẫn có gắng sờ vào mũi của hình ảnh trong gương, chứ không sờ lên mũi bé.

7 đến 12 tháng tuổi

Lúc khoảng 7 tháng tuổi, con bạn sẽ nhận ra rằng bé độc lập với bạn. Trong khi đây là một mốc phát triển nhận thức thú vị, việc nhận biết sự tách rời có thể làm bé lo sợ. Bé biết rằng bạn có thể rời xa bé, nhưng bé chưa biết rằng bạn sẽ luôn quay trở lại, nên dường như bé luôn bật khóc khi bạn vắng mặt, thậm chí chỉ vài phút.

Đừng bao giờ lẻn đi sau lưng bé – khi bàn gửi bé đến nhà trẻ chẳng hạn. Việc đó chẳng giúp ích gì bé, mà còn làm cho bé sợ hãi hơn khi nghĩ rằng bạn sẽ không trở lại. Đúng là khó, nhưng hãy nói tạm biệt và đi trong khi bé đang nhìn theo.

13 đến 24 tháng tuổi

Giờ đây con bạn đang trong quá trình phân tách bé với bạn và với thế giới xung quanh. Trong cùng nghiên cứu của Anh đã nêu phía trên, các nhà nghiên cứu chấm son vào mũi của các bé khoảng 21 tháng tuổi. Khi các bé này nhìn vào gương, chúng tự sờ vào mũi mình; chúng đã hiểu rằng hình phản chiếu trong gương chính là hình ảnh của chúng.

Đứa con 2 tuổi của bạn có thể vẫn buồn khi bạn gửi bé đến nhà trẻ hay để bé lại với cô bảo mẫu, nhưng bé sẽ sớm biết rằng bé đã an toàn hơn. Kinh nghiệm và trí nhớ đang phát triển của bé dạy bé rằng bạn sẽ quay lại sau khi đã đi đâu đó một lúc. Bạn cần phải xây dựng lòng tin với bạn bạn bằng cách liên tục thể hiện cho bé thấy bạn rất yêu và quan tâm đến bé.

Đây cũng chính là lúc con bạn khẳng định bản thân mình. Việc khăng khăng đòi mặc bộ quần áo ngủ màu xanh lá cây năm đêm liên tiếp, ăn duy nhất một loại thức ăn, và tự chèo lên ghế xe ô tô là những dấu hiệu của sự độc lập đang tăng lên trong bé.

25 đến 36 tháng tuổi

Trong khoảng từ 2 đến 3 tuổi, con bạn sẽ tiếp tục đấu tranh để đòi sự độc lập. Bé sẽ đi lang thang ra xa bố khi bé đi chơi, và bé sẽ tiếp tục thử các giới hạn (ví dụ, vẽ lên tường, thậm chí cả khi bạn đã nói là không được). Trên thực tế, “Con tự làm được” có thể là một trong những câu bạn thường xuyên nghe từ con bạn.

Vai trò của bạn

Con bạn cần có một sự gắn bó vững chắc với bạn trước khi bé có thể rời ra và khám phá thế giới của bé. Hãy dành cho bé một tình yêu và những hỗ trợ nhất quán, và bé sẽ xây dựng được lòng tin bé cần có để vượt qua bản thân. Lúc ban đầu khi bé còn sơ sinh, hãy đáp lại ngay khi bé khóc. Tạo ra mối dây ràng buộc cốt yếu bằng cách cho bé ăn khi bé đói, thay bỉm khi bé bị ướt, mỉm cười và nói chuyện  với bé lúc bé tỉnh táo.

Bạn có thể chơi các trò chơi để con bạn hiểu hơn về sự vắng mặt và trở lại (bé sẽ biết không cần phải lo sợ khi bạn chỉ đi vắng chút xíu). Ví dụ, chơi ú oà bằng cách giấu mặt hay con vịt phía sau chiếc bàn, hay giấu đồ chơi dưới chăn và cùng bé tìm ra chúng. Những trò chơi này không chỉ dạy bé các bài học, mà còn giúp bé gần gũi với bạn hơn.

Để phát triển sự độc lập, con bạn cần thử các giới hạn của bé và khám phá xung quanh, nên hãy đảm bảo ngôi nhà của bạn an toàn với bé. Thay vì chạy loanh quanh và nói “Không” mỗi khi bé chạm vào vật gì đó nguy hại, hãy để các đồ vật nguy hiểm ra ngoài tầm với của bé và cho bé đủ đồ chơi an toàn.

Hãy khuyến khích sự độc lập và nhận thức tự lập của bé bằng cách cho bé các lựa chọn và các thứ mà bé có thể làm theo ý bé. Sự lựa chọn giữa hai bộ quần áo, giữa hai món ăn sáng, hay hai hoạt động vào buổi tối cho phép con bạn tự nghĩ cho bản thân, và uống từ trong cốc hay cất đồ chơi vào trong thùng sẽ chỉ cho con bạn thấy rằng bé đang học để giúp chính bản thân mình.

Hãy nhớ rằng con bạn mới chỉ bắt đầu tự lập, không có nghĩa là bé cần sự yêu thương và chiều chuộng của bạn ít đi. Trong khi bé cần trợ giúp ít hơn, bé vẫn khao khát bạn chăm sóc bé như xưa. Hãy động viên bé mỗi lần bé cố gắng tự mình làm việc gì đó, nhưng đừng bỏ mặc bé khi bé chạy lại và nhờ bạn giúp đỡ. Bé sẽ còn muốn và cần bạn giúp trong một thời gian dài nữa.

Khi nào thì cần phải lo lắng

Cho dù hiện tượng theo mẹ là bình thường đối với các bé trong độ tuổi từ 9 đến 18 tháng, bạn nên xin tư vấn của bác sĩ nếu bé lo sợ đến mức bé không thể làm được gì nếu không có bạn ở bên cạnh, hoặc nếu bé không thể nguôi được thậm chí sau khi bạn đã đi khỏi rất lâu rồi.

Điều gì sẽ đến tiếp theo

Theo thời gian, con bạn sẽ độc lập và tự nhận biết tốt hơn. Mỗi năm qua đi sẽ mang đến cho bé nhiều điều mà bé muốn tự mình làm được. Khi con bạn lớn hơn nữa, bé sẽ trở nên hiểu biết hơn nhiều về bản thân và những khả năng của bé. Sự phát triển trong tương lai bao gồm tự xúc ăn, kết bạn, và đi học.