Mốc phát triển: Hiểu từ ngữ, cử chỉ và các khái niệm

Hiểu từ ngữ, cử chỉ và các khái niệm

Con bạn khi mới lọt lòng chưa thể nói ngôn ngữ của bạn hay hiểu được hoàn toàn những điều bạn nói với bé, nhưng bé là một học trò sáng dạ. Các nghiên cứu chỉ ra rằng các em bé bắt đầu lắng nghe giọng nói của cha mẹ ngay từ khi còn ở trong bụng mẹ. Khi đã ra đời, con bạn bắt đầu hoà nhịp với các từ và cấu trúc câu của bạn để khám phá ra bạn đang nói gì. Bé cũng sử dụng sức mạnh của sự quan sát để học những thứ phức tạp hơn – như tình yêu, lòng tin, thời gian, và nhân quả - những thứ tồn tại trong thế giới vật chất và tình cảm của bé.

Nó phát triển khi nào

Con bạn bắt đầu học những điều người khác nói và làm thậm chí từ trước khi bé chào đời. Khi vừa sinh ra, bé không hiểu chính xác ý nghĩa của các từ mà bạn sử dụng, nhưng bé hiểu nó thông qua cảm xúc của bạn – như hạnh phúc, nỗi buồn, tình yêu, lo lắng, lo âu hay giận dữ. Đến lúc bé 4 tháng tuổi, bé sẽ nhận ra tên của bé, và lúc 8 hoặc 12 tháng bé sẽ hiểu được các yêu cầu đơn giản như là “Không” hay “Đừng sờ vào”. Khoảng 24 tháng tuổi, bé có thể nói với bạn bằng những cụm hai hoặc ba từ. Khi lên 3, bé sẽ có một vốn từ vựng lên đến hàng trăm từ và có kiến thức khá tốt về một vài trình tự công việc và các hoạt động thường ngày, ví dụ như đi siêu thị, nói về thời gian và dọn dẹp nhà cửa.

Nó phát triển như thế nào

Từ khi lọt lòng đến 1 tháng tuổi

Mỗi giây phút thức, con bạn dùng mọi giác quan của bé để thu nhận dữ liệu mới về thế giới xung quanh. Bé chưa có được những thông tin về cái mà người lớn và những đứa trẻ khác dùng để hiểu những thứ họ tiếp nhận, nhưng hàng ngày bé đang xây dựng các kho chứa kiến thức. Nhiều chuyên gia nói rằng trẻ em hiểu nhiều hơn phần lớn các bậc cha mẹ tưởng.

Bởi là một kỹ năng sống còn, con bạn biết hoà nhịp cảm xúc với mọi người xung quanh bé. Bé có thể hiểu bạn cảm thấy như thế nào và bạn nghĩ cái gì thông qua âm điệu giọng nói của bạn, hình dáng của miệng bạn, nhịp điệu hơi thở, cảm giác của da bạn và tia sáng trong mắt bạn. Con bạn sẽ tạo thành một bản sao của sự thật thông qua cách mà bạn hồi đáp bé – cho rằng bé thật đáng giá bởi vì bạn đến bên cạnh bé mỗi khi bé khóc, nhìn âu yếm vào mắt bé, và cho bé ăn khi bé đói.

Khi các kỹ năng vận động của con bạn tiến bộ, trí nhớ của bé cũng phát triển hơn, sự chú ý của bé sẽ kéo dài, khả năng nói cũng sẽ được cải thiện, và kỹ năng giao tiếp sẽ trở nên bóng bẩy hơn.

2 đến 3 tháng tuổi

Con bạn tiếp tục chìm đắm vào mọi thứ trong môi trường của bé. Hoạt động ưu thích của bé là quan sát những thứ xảy ra quanh bé, và giờ đây bé hiểu rằng bạn sẽ dỗ dành, cho bé ăn và chơi với bé mỗi khi bé cần. Bé sẽ làm bạn sung sướng với nụ cười thực sự đầu tiên của bé. Con bạn sẽ cười toe toét khi nhận được sự hồi đáp thích thú và dần hiểu rằng mỉm cười là một cách để bạn biết là bé hài lòng. Khi 3 tháng tuổi, bé sẽ phát ra âm thanh ríu rít khi bé cười, khởi đầu một hình thức giao tiếp nguyên sơ với bạn.

4 đến 7 tháng tuổi

Bây giờ, con bạn đã biết tên của bé và hiểu được rằng bạn đang nói chuyện với bé khi bạn nhắc tên bé. Thậm chí bé còn đáp lại bằng cách quay về phía bạn. Bé cũng trở nên hoà nhịp hơn với âm điệu giọng nói của bạn. Khi bạn nói một cách vui tươi, bé sẽ phản ứng lại đầy hào hứng, và nếu bạn cao giọng với bé, bé sẽ đau buồn và có thể khóc. Bé cũng bắt đầu nhận biết sự khác nhau giữa người lạ và người quen, và bé có thể khóc khi bạn đặt bé vào vòng tay của ai đó bé không biêt.

8 đến 12 tháng tuổi

Con bạn bắt đầu hiểu các yêu cầu đơn giản. Ví dụ, nói “không” khi bé cố gắng sờ vào ổ cắm điện, và bé sẽ dừng lại và nhìn vào mặt bạn - thậm chí có thể lắc đầu “không” sau đó.

Bé cũng sẽ thử các phản ứng của bạn đối với các hành vi của bé. Bé sẽ ném thức ăn xuống sàn chỉ để xem bạn sẽ làm gì, và sau đó lưu giữ phản ứng của bạn vào bộ nhớ của bé. Sau đó bé sẽ thử lại với nước để xem liệu bạn có phản ứng tương tự như thế không.

12 đến 18 tháng tuổi

Khi đã 18 tháng, con bạn có thể hiểu và sử dụng được ít nhất 50 từ. (Nói chung bé sẽ hiểu được một từ trước khi bé dùng nó để nói.) Và bé có thể sẽ tuân theo chỉ dẫn của bạn, cho dù đó là một chỉ dần gồm 2 hành động riêng biệt – ví dụ “Hãy nhặt những khối xây dựng lên và xếp chúng vào ngăn tủ đồ chơi.”

19 đến 23 tháng tuổi

Con bạn bắt đầu hiểu rằng những ý muốn của bé có thể không nhất thiết phải giống như của bạn. Bé sẽ cố gắng khẳng định bản thân – ví dụ bé sẽ ôm chặt hai tay vào nách khi bạn muốn bé nắm tay bạn.

Bé cũng bắt đầu hiểu các khái niệm đơn giản như khoảng cách và kích thước. Điều đó có nghĩa là giờ đây bé đã có thể chơi trò xếp hình đơn giản, và bé biết sự khác nhau giữa hình tam giác với hình vuông và có thể nhét chúng vào đúng chỗ trong trò chơi xếp các hình khối.

Bé cũng khám phá ra nguyên nhân và kết quả: Bé biết rằng khi bé đẩy cái thanh gạt trong hộp đồ chơi, thì anh hề sẽ vọt ra. Kỹ năng mới này sẽ tạo ra sự thuận lợi khi bé sẵn sàng tập ngồi bô.

Trước khi con bạn có thể thôi không đóng bỉm nữa, bé cần phải hiểu sự liên hệ giữa nhu cầu tống mọi thứ ra khỏi ruột và việc ngồi bệ xí. Bé cũng hiểu rằng khi bé kéo cần xả nước thì nước tiểu và phân của bé sẽ biến mất vào trong đường thoát nước. Quá trình sẽ lặp lại từ đầu vào lần sau khi bé cảm thấy bé muốn vào phòng tắm. Khi bé thấy bạn tự hào như thế nào khi bé cố gắng dùng toilet, bé sẽ còn hăm hở dùng nó hơn nữa vào những lần sau.

24 đến 36 tháng tuổi

Lúc này con bạn hiểu ngôn ngữ khá tốt rồi. Các chuyên gia nghiên cứu về sự phát triển nói rằng phần lớn các bé 2 tuổi hiểu ít nhất 150 từ và học thêm khoảng 10 từ mỗi ngày. Khi việc học hỏi ngôn ngữ đã trở thành bản năng thứ hai, con bạn có thể tập trung sự chú ý của bé vào những khái niệm phức tạp hơn - những thứ liên quan tới cảm xúc.

Giữa 2 và 3 tuổi, con bạn sẽ hiểu được nền tảng cơ bản của mối quan hệ: tình yêu và lòng tin. Bé biết rằng bạn và những người khác trong gia đình quan tâm chăm sóc bé và từ phía bé cũng như vậy. Bé học được các khái niệm quan trọng này nhờ cách mà bạn đối xử với bé trong những năm đầu đời. Bằng cách thể hiện tình cảm với bé, đáp ứng các nhu cầu của bé và giữ an toàn cho bé, bạn đã giúp con trở thành một đứa trẻ lạc quan và vững vàng.

Qua việc quan sát cách mà bạn làm công việc trong ngày, con bạn bắt đầu nhận thức thấu đáo một vài khía cạnh phức tạp của cuộc sống hàng ngày, như việc đi chợ, nói về thời gian và dọn dẹp nhà cửa. Bé cũng hiểu được sâu sắc cách mà bé nên đối xử với người khác. Nếu bạn muốn bé lớn lên và trở thành một người tốt và có ích, hãy đảm bảo rằng bạn đối xử với con bạn và những người khác theo đúng cách đó.

Điều gì sẽ đến tiếp theo

Số lượng từ con bạn có thể hiểu và nói sẽ tăng lớn rất nhanh. Khi lên 6 tuổi, phần lớn trẻ em có vốn từ đạt gần 13,000 từ. Trong một vài năm tới, bé sẽ bắt đầu lĩnh hội được các ý tưởng và các tình huống phức tạp hơn, ví dụ như toán học, sửa sai thành đúng, và làm thế nào để dự đoán được điều gì sẽ xảy ra trong tương lai.

Vai trò của bạn

Nói chuyện và đọc cho con bạn nghe sẽ giúp bé học được kỹ năng giao tiếp tốt. Các nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em được đọc cho nghe hàng ngày từ khi 6 tháng tuổi có khả năng ngôn ngữ phát triển hơn. Nhưng bạn không nên tạo ra thói quen đọc cho bé nghe trước khi bé được 6 tháng. Tại sao không thể bắt đầu ngay trong vài tuần đầu của bé? Con bạn sẽ chưa hiểu các từ ngữ hay chưa thể theo dõi được câu chuyện, cho dù việc bé sẽ tóm lấy quyển sách có thể là khoảng thời gian dễ chịu, êm đềm và hạnh phúc đối với bạn.

Chơi với con bạn sẽ giúp bé học được nhiều hơn về cách hoạt động của thế giới quanh bé. Hãy thử thách bé với các đồ chơi và trò chơi phù hợp với lứa tuổi để khuyến khích sự phát triển thể chất và tinh thần của bé.

Hãy yêu thương và cho bé thấy bạn yêu và chăm sóc bé nhiều như thế nào. Đó là cách tốt nhất để dạy bé về những khái niệm cảm xúc quan trọng như là sự cảm thông.

Khi nào thì cần phải lo lắng

Nếu khi đã 2 tuổi, con bạn có vẻ như không hiểu các chỉ dẫn và sự ám chỉ đơn giản nhất, hãy nói với bác sĩ. Bạn cũng cần xin bác sĩ tư vấn nếu khi được 3 tuổi, bé dường như hoàn toàn lúng túng khi bạn yêu cầu bé làm một vài việc đơn giản – ví dụ, nếu bạn chỉ cho con bạn cách mở một chiếc hộp rất nhiều lần và bé vẫn không hiểu cách để mở nó.